HISTORIJA

Rogatica pod Turskom vlašću

Rogatica se spominje u pisanim dokumentima pocetkom xv stoljeca, a krajem XV stoljeca umjesto imena Rogatica bilježi se ime Celebi Pazar.To ime je Pazar Rogatica dobio po Mehmedu Celebiji sinu Isabegovom. Celebi na turskom znaci “ gospodski -plemenit".

Mahale su se obicno u to doba formirale oko džamija pa tako imamo prve mahale u Rogatici i to: Sinan vojvodinu mahalu, Oruc-aginu mahalu, Husein-begovu mahalu i Carevu mahalu ili Hangariju kako su je još zvali.. Pocetkom XVI stoljeca Celebi Pazar dobiva prvo javno kupatilo sa toplom i hladnom vodom - hamam. Izgraden je vodovod, kojim je dio caršije dobio pitku vodu. Na cesmama ispred džamija Bošnjaci su uzimali abdest, a putnici dobronamjernici kao i ostalo stanovništvo moglo se tu osvježiti i napiti hladne vode.

Vec 1528 godine Rogatica ima caršiju koju cine: zanatske radnje, ducani, karavan-saraji, a nedugo zatim musafirhane, mektebi i napokon medresa.Ducani u caršiji radeni su na tradicionalni nacin. Bili je ducana i na dvije etaže.


Rogaticka caršija bila je koncentrisana u jednoj ulici sa ducanima po jedan dva ili više pod jednim krovom. Mnoge od objekata je izgradio poznati legator Husein Beg Arnautovic. Spomenuo bi neke od objekata džamija, mekteb, vodovod, hamam, Karavan-saraj, mnoge ducane,tabhana, mlinovi ,stupa i dr. Caršiju na desnoj i mahale na lijevoj obali Rakitnice još u tom stoljecu spajaju dvije kamene cuprije Kanarska cuprija i Donja cuprija.U tom periodu podignute su i prve džamije.Uz njih nastaju mahale kao i djelovi grada za stanovanje, za razliku od caršije u kojoj se obavlja poslovni i javni život. U top doba u caršiji egzistiraju zanatlije kao što su sabljari,kožari, krojaci, kovaci, nalbanti, ašcije, pekari, berberi, abadžije i dr. U XVI stoljecu sagradeno je nekoliko džamija:

Tekijska, Orucagina, Arnaudija, Careva džamija, Sudžaudinova ili Caršiska džamija, Serhadija i druge. U tom periodu sagradena je i medresa koja se nalazila kraj Caršijske džamije. Sagradena su i cetiri mekteba i to uz džamije Arnaudiju, tekijsku, Carevu i u Gracanici. U viševjekovnom periodu osmanske uprave Rogatica se razvila u znacajnu muslimansku varoš i postala sjedište kadiluka. 

U tom periodu kadiluk je dao više licnosti koje su u Turskom Carstvu vršile visoke funkcije, pomenucu samo tri velika vezira- Sinan-paša Borovincic, Ali-paša Pracic,Mehmed-paša Sokolovic. Trebalo bi dosta prostora da se spomenu sve kadije i muftije , vojskovode, begovi, ajani i drugi uceni i znacajni ljudi koje je iznjedrilo naš grad i njegova okolica.  

Rogatica pod Austro-Ugarskom upravom 

U toku austrougarske vladavine a pocev od 1878 godine mjenja se struktura stanovništva u našem gradu. Prvo se doseljava nekoliko jevreskih porodica i trgovaca drugih nacionalnosti, austrougarskih oficira i cinovnika, sa okolnih sela u caršiju su se naseljavaju pravoslavci.

U Pregledu mjesta i statistici stanovništva u BiH objavljenom na njemackom jeziku 1880 prezentirani su rezultati prvog popisa, koji je Austro-Ugarska Monarhija organizirala i medu kojim nalazimo sljedece podatke:Rogatica 1879 ima 1831 stanovnika,444 kuce i 471 stan.Struktura stanovništva je izgledala ovako:

Bošnjaci-muslimani 1693 ili 92,46 %
Pravoslavci 131 ili 7,16 %
Jevreji 6 lil 0,32 %
Katolika 1 ili 0,06 %  


Rogatica kao urbano naselje tada se nalazila na 28.mjestu u BiH.

Sa austrougarskom upravom u ovaj kraj kao i u cijelu BiH prodire i evropska kultura.Ona se najprije ocitije u uvodenju latincnog pisma u javnom saobracaju u odlasku sve veceg broja mladih ljudi na školovanje u razne evropske centre.Tako se medu prvim Bošnjacima koji su stekli visoko evropsko obrazovanje bili i Rogaticani. Medu njima je svakako najpoznatiji ljekar dr. Avdibeg Bukvica. Od 1883 godine u Rogatici radi prvi civilni doktor.

U tom periodu sagradeni su mnogi objekti, Tako su vojne jedinice 1879 god. izvršile potpunu rekonstrukciju puta Sarajevo-Rogatica-Višegrad u dužini 148 km.Odmah iza toga izgraden je put Rogatica-Goražde 26 km.. Na Borikama je 1903 god. osnovana ergela za uzgojk konja i to bosansko-brdske pasmine i arapske pasmine..Tokom 1905/1906 izgraden je moderni vodovod u dužini od 4 km.Iz strateških razloga izgradena je i istocno bosanska pruga koja je dobrim djelom prolazila kroz podrucje tadašnjeg rogatickog sreza.U 1906 godini izgraden je i put do Mesica u dužini od 9 km.Iza 1908 godine izgradena je i gradska kanalizacija.U krugu vojnih baraka na ulazu u grad izgradena je dvospra zgrada vojne kasarne .

1900 godine u Rogatici nice prva pilana za preradu drveta Becir-age Capljica. U Kovanju nadomak Rogatice pocinje sa radom ciglana Nurbega Brankovica.

U samom gradu svojim vanjskim izgledom i ljepotom posebno su se isticale kuce Hadži Nurudin ef.Hafizovica i Suljage Vajzovica.

Na celu gradske opcine u Rogatici nalazio se popularni gradonacelnik Hadž Ahmedbeg Bukvica.

Prema popisu iz 1910 rogaticki srez imao je 1 382 kmetovsko pravoslavnih porodica na selu na aganskim zemljama, dok muslimanskih kmetovskih porodica ima svega 98.

U monografiji Rogatice, po popisu koji je 1910.godine izvršila austrougarska admistracija od 699 zemljoposjednickih porodica u ovom ataru:

644 su bošnjacke (92,13%),
52 pravoslavne (7,4%),
dvije katolicke (2,29),
i jedna jevreska (0,14%).

Bez ozira na sve muslimansko stanovništvo je bilo nepovjerljivo prema Austro-ugarskoj tako da se znatan broj muslimana našeg kraja iseljava prema Turskoj Sarajevu i centralnoj Bosni, a narocito je to došlo do izražaja u vremenu od 1914-1918 godine.

 
 Rogatica izmedu dva svjetska rata

Agrarnom "reformom" 1920. godine kraljevina SHS, a kasnije Jugoslavija nasilno mjenja strukturu vlasništva razvlašcujuci bošnjake i uvodeci u posjed srpsko – pravoslavno stanovništvo.

Zemljište oduzeto od veleposjednika-begova trebalo je pravedno dodjeliti svim bezemljašima, a medu njima je bilo i Bošnjaka-muslimana.To kraljevina SHS nije ucinila, nego je svu oduzetu zemlju dodjelila iskljucivo pravoslavnom stanovništvu.

Raspad Kraljevine Jugoslavije Rogatica je docekala kao srednje razvijena bosanska varoš sa dosta trgovina, zanatskih i ugostiteljskih objekata, nekoliko industriskih objekata i gradanskom školom.

Ovdje je isto tako važno posjetiti na cinjenicu da se vec 1941 godine znatan broj Bošnjaka iz Rogatice i rogatickih sela prikljucio u NOB-u.Da je u jesen te godine od njih formirana Muslimanska ceta, a docnije i Muslimanski bataljon u okviru Romanijskog partizanskog odreda da bise, nedugo poslije toga, ukljucili u Šestu i na kraju u proslavljenu Šesnestu muslimanskuudarnu brigadu.Ovdje bih pomenuo samo neke od legendarnih boraca ovog kraja, Narodne heroje Ragiba Džindu i Sulju Jahica, te ostale ništa manje hrabre borce Camila i Rasima Džindu, Muju Hodžica-Crnog, Ragiba Nalbantica, Rusmira Gorušanina, Mehmed, Arif i Asim Hodžic, Suljo Pleho, Hamed Mešanovic, Agan Zagorica, Sejfo i Agan Durmiševic, Rasim Žunic, Ramo Golic, Abdulah Detlic, Salko Alispahic, Ahmed i Fehim Hafizovic, Muhidin Šahinpašic, Adem Akšamija, Muris Brankovic,Ahmed Jamakovic i mnogi drugi….

I dok su Bošnjaci tako ucestvovali u borbama širom BiH i štitili narod od fašizma i domacih izdajnika, istovremeno su ubijani i zastrašivani civili u i oko Rogatice,tako da se skoro svo stanovništvo našlo u muhaderluku, gorjela su Bošnjacka sela oko Rogatice i pljackala se imovina Bošnjaka. Iz drugog svjetskog rata pomenuo bih samo podatak, da je od ukupno 136 rogatickih sela potpuno spaljeno 77, a djelimicno 42.Od predratnih hiljadu stambenih objekata u gradu ,kraj II svjetskog rata "uspravno" je docekalo svega 45. Broj stanovnika u gradu 9 maja 1945 bilo je svega 67.Od ukupno 7 džamija u gradu Rogatica kraj II svjetskog rata docekale su samo dvije i to. Arnautovica džamija i Carsijska džamija.